تأثیر گردشگری بر اقتصاد شهری و روستایی
۱) مقدمه
گردشگری چگونه بر اقتصاد شهر و روستا اثر میگذارد؟
گردشگری با ایجاد درآمد، اشتغالزایی، توسعه زیرساختها و رونق کسبوکارهای محلی، یکی از سریعترین موتورهای رشد اقتصادی است.
این اثر در شهرها بیشتر در قالب توسعه خدمات مدرن و جذب سرمایهگذاری ظاهر میشود و در روستاها به تقویت اقتصاد محلی، صنایع دستی و جلوگیری از مهاجرت کمک میکند.
به همین دلیل امروزه همه کشورها گردشگری را نهتنها یک صنعت، بلکه یک «راهکار توسعه همهجانبه» میدانند.
۲) تعریف گردشگری و نقش آن در اقتصاد
گردشگری چیست؟
گردشگری مجموعهای از فعالیتهاست که فرد برای تفریح، درمان، خرید، دیدار یا تجربه فرهنگی در مقصدی خارج از محل زندگی خود انجام میدهد. این فعالیتها موجب خرید کالا و خدمات شده و جریان مالی قابل توجهی ایجاد میکنند.
برای آشنایی کامل با مفهوم گردشگری، این مقاله را بخوانید.
چرا گردشگری یک صنعت اقتصادی است؟
زیرا:
- ایجاد ارزش افزوده میکند
- اشتغال گسترده تولید میکند
- برای بخش خصوصی فرصت سرمایهگذاری میآفریند
- درآمد پایدار و قابل صادرات دارد (صادرات نامرئی)
سهم گردشگری در تولید ثروت ملی:
در بسیاری از کشورها بین ۷ تا ۱۵ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) به طور مستقیم و غیرمستقیم توسط گردشگری ایجاد میشود.
اقتصاد گردشگری چیست؟
به مجموعه فعالیتها، زنجیره تأمین، زیرساختها و مشاغلی گفته میشود که برای ارائه تجربه گردشگری به گردشگر در کنار هم کار میکنند.
۳) انواع تأثیرات اقتصادی گردشگری
الف) اثرات مستقیم
- هتلداری و اقامتگاهها
- حملونقل شهری و بینشهری
- رستورانها، کافیشاپها و غذاهای محلی
- مراکز خرید، بازارها و جاذبههای تفریحی
این بخشها نخستین دریافتکنندگان درآمد گردشگران هستند.
ب) اثرات غیرمستقیم
- صنایع تولید مواد اولیه غذایی
- شرکتهای خدماتی و پیمانکاران
- تأمینکنندگان تجهیزات، مبلمان، پوشاک، صنایع دستی، سوغات
این بخشها از طریق خدمات به کسبوکارهای اصلی گردشگری درآمد کسب میکنند.
ج) اثرات القایی
- افزایش قدرت خرید کارکنان شاغل در صنعت گردشگری
- رشد مصرف خانوارها و چرخش پول در اقتصاد
- ایجاد مشاغل جدید بهواسطه افزایش مصرف
نقش هلدینگ توسعه گردشگری پارسیان در تقویت اقتصاد شهری و روستایی
هلدینگ توسعه گردشگری پارسیان با اجرای مجموعهای گسترده از پروژههای اقامتی، تفریحی و خدماتی در شهرها و روستاهای مختلف کشور، نقش تعیینکنندهای در تقویت اقتصاد محلی ایفا میکند. این هلدینگ با ایجاد زیرساختهای استاندارد گردشگری، نهتنها باعث افزایش ورود گردشگران داخلی و خارجی میشود، بلکه فرصتهای شغلی متعددی برای جوانان و نیروهای بومی هر منطقه به وجود میآورد. حضور گردشگران در این مناطق، به رشد کسبوکارهای کوچک مانند رستورانها، حملونقل محلی، فروشگاههای صنایع دستی و خدمات گردشگری کمک کرده و جریان مالی پایداری را وارد اقتصاد شهری و روستایی میکند. همچنین توسعه پروژههای این هلدینگ، موجب ارتقای کیفیت خدمات، بهبود زیرساختها و افزایش ارزش اقتصادی مناطق میزبان میشود و در نهایت به توسعه پایدار شهری و روستایی میانجامد.
برای مشاهده فهرست هتلها و پروژههای فعال، به صفحه هتلها و پروژهها مراجعه کنید.
۴) تأثیر گردشگری بر اقتصاد شهری
شهرها به خاطر زیرساختهای ساختاریافته و دسترسی آسانتر، معمولاً نخستین مقصد گردشگران هستند. تأثیر گردشگری بر اقتصاد شهرها به شکلهای متنوعی ظاهر میشود:
۱. ایجاد اشتغال در بخشهای خدماتی و فنی
هزاران شغل مستقیم و غیرمستقیم در هتلها، رستورانها، حملونقل آنلاین، خدمات شهری و مراکز خرید ایجاد میشود.
۲. جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی
ورود گردشگران برندها، شرکتها و سرمایهگذاران را ترغیب میکند که شعبههای جدید در شهر ایجاد کنند.
۳. توسعه زیرساختهای شهری
گردشگری باعث افزایش سرعت توسعه مواردی مثل:
- مترو، اتوبوسهای تندرو
- فرودگاهها و خطوط پرواز
- جادههای بینشهری
- وایفای شهری
- سیستمهای هوشمند مدیریت ترافیک
۴. افزایش ارزش املاک و تغییرات کالبدی شهر
محلههای گردشگری ارزش ملک بالاتری پیدا میکنند؛ کافهها و مراکز خرید در این مناطق رشد میکنند.
۵. رشد استارتاپها و کسبوکارهای دیجیتال
پلتفرمهای رزرو آنلاین، اپلیکیشنهای گردشگری، نقشههای هوشمند و تولید محتوا از این طریق رونق میگیرند.
۶. چالشها
- فشار بر منابع شهری
- افزایش ترافیک
- گران شدن هزینه زندگی در مناطق گردشگری
۵) تأثیر گردشگری بر اقتصاد روستایی
روستاها به دلیل طبیعت بکر، فرهنگ اصیل و صنایع دستی ظرفیت بالایی برای رشد اقتصادی دارند.
۱. افزایش درآمد خانوارهای روستایی
اقامتگاههای بومگردی، فروش محصولات محلی و تورهای طبیعتگردی درآمد مستقیم ایجاد میکنند.
۲. احیای صنایعدستی و تولیدات بومی
فروش صنایعدستی در روستاها منبع مهم درآمدزایی است و به حفظ هنرهای سنتی کمک میکند.
۳. توسعه اقامتگاههای بومگردی
اقامتگاههای سنتی محیطی فرهنگی و اصیل ارائه میدهند و هزینه ساخت آنها نسبت به هتلها کمتر است.
۴. جلوگیری از مهاجرت جوانان
وقتی شغل و درآمد ایجاد شود، جوانان انگیزه بیشتری برای ماندن در روستا خواهند داشت.
۵. ایجاد عدالت منطقهای
گردشگری باعث توزیع درآمد از شهرها به روستاها میشود و شکاف اقتصادی کاهش مییابد.
۶. چالشها
- وابستگی به فصلها
- احتمال تغییر سبک زندگی
- نوسان درآمد روستاییها در دورههای کمگردشگر
۶) مقایسه تأثیرات گردشگری در شهر و روستا
جدول مقایسه اقتصاد شهری و روستایی در گردشگری
| شاخص | شهر | روستا |
|---|---|---|
| سرعت رشد | سریعتر به دلیل زیرساختها | آهستهتر اما پایدار |
| نوع خدمات | مدرن و گسترده | سنتی و بومی |
| مدل اشتغال | تخصصی و خدماتی | خانوادگی و محلی |
| نقش جامعه محلی | کمتر | بسیار پررنگ |
| اثر بر اقتصاد | جذب سرمایه کلان | تقویت درآمد محلی |
| چالشها | فشار بر منابع، افزایش قیمتها | تغییر سبک زندگی، وابستگی فصلی |
۷) نقش گردشگری پایدار در اقتصاد
برای اینکه تأثیر گردشگری بر اقتصاد بلندمدت و پایدار باشد باید:
- از منابع طبیعی محافظت شود
- فرهنگ بومی حفظ گردد
- میزان گردشگر با ظرفیت مقصد هماهنگ باشد
- آلودگی زیستمحیطی کنترل شود
گردشگری پایدار باعث میشود جوامع محلی از گردشگری سود ببرند بدون اینکه طبیعت یا فرهنگ آنها آسیب ببیند.
۸) نقش فناوری و بازاریابی دیجیتال در تقویت اقتصاد گردشگری
امروزه بخش زیادی از گردشگری توسط فناوری هدایت میشود:
- شبکههای اجتماعی به معرفی مقصد کمک میکنند
- سئو و تولید محتوا باعث افزایش دیدهشدن تورها و اقامتگاهها میشود
- تبلیغات دیجیتال گردشگران خارجی را جذب میکند
- نئوتوریسم (گردشگری نوین) شامل گردشگری مجازی، دیجیتال و تجربهمحور است
- رزرو آنلاین، تورهای VR، نقشههای هوشمند و ریلزهای اینستاگرام باعث رشد سریع گردشگری میشوند
۹) نمونههای واقعی از تأثیر گردشگری
۱. روستای پلکانی ماسوله – ایران
ماسوله با بافت تاریخی و صنایعدستی خود توانست از طریق بومگردی و فروش محصولات محلی درآمد خانوارها را چند برابر کند و به یکی از شناختهشدهترین مقاصد گردشگری تبدیل شود.
۲. کاپادوکیه – ترکیه
این منطقه با بالنسواری، اقامتگاههای صخرهای و بازاریابی محتوایی، یکی از موفقترین نمونههای توسعه اقتصاد گردشگری در جهان است.
۳. شهر شیراز – ایران
گردشگری فرهنگی، تاریخی و مذهبی در شیراز باعث افزایش چشمگیر اشتغال در بازار وکیل، هتلها و صنایعدستی شده و نقش مهمی در اقتصاد شهری ایفا میکند.
۱۰) چالشها و ریسکهای اقتصادی گردشگری
- وابستگی بیش از حد به گردشگران؛ رکود گردشگری میتواند اقتصاد مناطق را دچار مشکل کند
- افزایش قیمتها در شهرهای گردشگری
- فصلی بودن مشاغل
- تهدیدات فرهنگی و زیستمحیطی در صورت توسعهنیافتگی گردشگری پایدار
۱۱) نتیجهگیری کاربردی
گردشگری اگر درست مدیریت شود، یکی از سریعترین و قدرتمندترین موتورهای رشد اقتصادی در شهرها و روستاهاست.
بیشترین تأثیر زمانی ایجاد میشود که درآمد گردشگری به جوامع محلی برگردد و در توسعه زیرساختها، فرهنگ و محیط زیست سرمایهگذاری شود.
تأثیر گردشگری بر اقتصاد نهتنها شامل ایجاد شغل و درآمد است، بلکه به توسعه پایدار، حفظ فرهنگ و افزایش عدالت منطقهای نیز کمک میکند.
